Kedilerde kusma, kedi sahiplerinin en sık karşılaştığı durumlardan biridir. Bazen basit bir tüy yumağı çıkarma davranışı gibi görünür, bazen de ciddi bir hastalığın ilk belirtisi olabilir. Bu yüzden ‘kediler zaten kusar’ düşüncesi her zaman doğru değildir. Kusmanın sıklığı, içeriği, kedinin genel hali, iştahı, su içmesi, dışkısı ve davranış değişiklikleri birlikte değerlendirilmelidir. Aynı gün içinde bir kez kusup sonra tamamen normale dönen bir kediyle, halsizleşen ve peş peşe kusan bir kedi aynı şekilde ele alınmamalıdır.
Kusma, mide içeriğinin aktif şekilde dışarı atılmasıdır. Kedilerde öğürme, karın kasılmaları ve rahatsızlık davranışı görülebilir. Bazen kusma ile regürjitasyon karıştırılır. Regürjitasyon daha pasif şekilde, genellikle sindirilmemiş mamanın geri gelmesiyle olur ve yemek borusu sorunlarıyla ilişkili olabilir. Hangi durum olursa olsun, tekrar eden veya kedinin genel durumunu bozan belirtilerde veteriner hekime danışmak en güvenli yoldur.
Tüy Yumağı ve Mama Kaynaklı Kusmalar
Kediler kendilerini temizlerken tüy yutar. Özellikle uzun tüylü kedilerde, mevsim geçişlerinde ve sık tüy dökme dönemlerinde tüy yumakları kusmaya neden olabilir. Kedi arada bir tüy yumağı çıkarıyor, sonrasında neşesi ve iştahı normalse durum çoğu zaman acil olmayabilir. Ancak sık sık tüy kusması, kabızlık, iştahsızlık veya karında şişlik gibi belirtiler eşlik ediyorsa tüy yumağı bağırsaklarda sorun oluşturuyor olabilir.
Mama değişiklikleri de kusmayı tetikleyebilir. Yeni mamaya birden geçmek, fazla hızlı yemek, bayat mama, fazla ödül maması veya kedinin hassas olduğu bir içerik mideyi rahatsız edebilir. Mama geçişi genellikle birkaç gün içinde kademeli yapılmalıdır. Hızlı yiyen kediler için yavaş yeme kapları, küçük porsiyonlar ve öğünleri bölmek işe yarayabilir. Ancak mama değiştirmek her kusma sorununu çözmez; altta hastalık varsa zaman kaybettirebilir.
Bazı kedilerde gıda alerjisi veya intoleransı görülebilir. Tavuk, balık, tahıl veya farklı protein kaynaklarına karşı hassasiyet gelişebilir. Bu durumda kusmaya kaşıntı, ishal, kulak sorunları veya deri problemleri eşlik edebilir. Eliminasyon diyeti gibi yöntemler veteriner kontrolünde yapılmalıdır. Rastgele mama denemek hem bütçeyi yorar hem de kedinin sindirim sistemini daha fazla bozabilir.
Parazit, Enfeksiyon ve Sindirim Sistemi Hastalıkları
İç parazitler kedilerde kusma, ishal, kilo kaybı ve karında şişlik yapabilir. Dışarı çıkan kedilerde risk daha yüksek olsa da ev kedilerinde de parazit görülebilir. Düzenli parazit uygulamaları veteriner hekimin önerdiği programa göre yapılmalıdır. İnternetten alınan rastgele parazit ilaçları veya köpekler için üretilmiş ürünler kedilerde tehlikeli olabilir. Doz ve ürün seçimi mutlaka kediye uygun olmalıdır.
Viral veya bakteriyel enfeksiyonlar da kusmaya yol açabilir. Özellikle yavru kedilerde bağışıklık sistemi daha hassas olduğu için kusma hızla sıvı kaybına neden olabilir. Kusmaya ishal, ateş, burun akıntısı, gözlerde akıntı, iştahsızlık veya halsizlik eşlik ediyorsa beklemek doğru değildir. Yavru kedilerde birkaç saat içinde bile durum kötüleşebilir.
Kedilerde gastrit, pankreatit, bağırsak iltihabı, karaciğer ve böbrek hastalıkları da kusma belirtisi verebilir. Özellikle yaşlı kedilerde kronik böbrek hastalığı, tiroid sorunları ve karaciğer problemleri mide bulantısı yapabilir. Bu tür durumlarda kusma aralıklı da olsa tekrarlayıcıdır. Kan tahlili, idrar tahlili, ultrason veya röntgen gibi tetkikler gerekebilir.
Zehirlenme ve Yabancı Cisim Riski
Kediler meraklı canlılardır ve bazen ip, lastik, plastik, tüy, oyuncak parçası veya bitki yiyebilir. Özellikle ip benzeri cisimler kediler için çok tehlikelidir. Dilin altına takılan veya bağırsaklarda ilerleyen ip, ciddi hasara neden olabilir. Kedi kusuyor, yemek yemiyor, karın ağrısı gösteriyor veya dışkı yapamıyorsa yabancı cisim ihtimali acil değerlendirilmelidir. Evde kusturmaya çalışmak doğru değildir.
Zehirlenme de kusmanın en acil nedenlerinden biridir. Zambak gibi bazı bitkiler kediler için ciddi toksik olabilir. İnsan ilaçları, temizlik ürünleri, böcek ilaçları, fare zehri, çikolata, soğan, sarımsak, antifriz ve bazı uçucu yağlar kedilerde ağır zehirlenmelere yol açabilir. Kedi şüpheli bir maddeyle temas ettiyse belirti beklemeden veteriner aranmalıdır. Zehirlenmede zaman çok değerlidir.
Zehirlenme şüphesinde ambalajı, bitki adını veya ürün fotoğrafını veterinere götürmek teşhisi kolaylaştırır. Kedinin ne kadar ve ne zaman aldığı bilinmiyorsa bu da açıkça söylenmelidir. İnternetten ‘kediye süt verin’, ‘tuzlu su içirin’, ‘kusturun’ gibi öneriler tehlikeli olabilir. Her zehirde kusturma uygun değildir; bazı maddeler geri çıkarken yemek borusuna daha fazla zarar verebilir.
Acil Veteriner Gerektiren Belirtiler
Kedi peş peşe kusuyorsa, su içtiği halde tutamıyorsa, halsizse, saklanıyorsa veya ayağa kalkmakta zorlanıyorsa acil veteriner değerlendirmesi gerekir. Kusmukta kan, kahve telvesi gibi koyu görüntü, yeşil safra, yabancı cisim parçası veya kötü koku varsa durum ciddiye alınmalıdır. Ayrıca karında şişlik, ağrı, hızlı nefes alma, soluk diş etleri veya baygınlık belirtileri acil kabul edilmelidir.
Yavru kediler, yaşlı kediler ve kronik hastalığı olan kediler kusmaya karşı daha hassastır. Bu gruplarda sıvı kaybı ve kan şekeri düşüklüğü daha hızlı gelişebilir. Bir gün beklemek yetişkin sağlıklı bir kedi için bazen mümkün görünse de yavru kedide riskli olabilir. Özellikle 24 saatten uzun süren iştahsızlık kedilerde karaciğer yağlanması gibi ciddi sorunlara zemin hazırlayabilir.
Kusmaya ishal eşlik ediyorsa sıvı kaybı riski artar. Kedinin tuvalet alışkanlığı da izlenmelidir. İdrar yapamama, kum kabına sık gidip az idrar yapma veya hiç yapamama erkek kedilerde acil bir durum olabilir. Bu belirti kusmayla birlikte görülüyorsa vakit kaybetmeden veteriner kliniğine gidilmelidir. İdrar yolu tıkanıklığı hayati risk taşır.
Evde Ne Yapılabilir, Ne Yapılmamalı?
Kedi bir kez kusmuş ama genel hali iyi, oyun oynuyor, su içiyor ve iştahı normalse birkaç saat gözlem yapılabilir. Mama hemen önüne tekrar doldurulmamalı, kısa bir dinlenme süresi verilmeli ve suya erişimi sağlanmalıdır. Ancak kedilerde uzun süre aç bırakma doğru değildir; özellikle kilolu kedilerde iştahsızlık ciddi risk oluşturabilir. Ne kadar bekleneceği kedinin yaşına, genel durumuna ve kusmanın sıklığına göre değişir.
Evde insan ilacı vermek kesinlikle sakıncalıdır. Ağrı kesiciler, mide ilaçları veya bulantı ilaçları kediler için toksik olabilir. Veteriner önerisi olmadan ilaç kullanmak basit bir kusma sorununu zehirlenmeye çevirebilir. Aynı şekilde bitkisel yağlar, sarımsaklı karışımlar, yoğurt, süt veya karbonat gibi rastgele çözümler de uygun değildir.
Veterinere giderken kusmuk fotoğrafı çekmek, ne zaman başladığını not etmek, son yediği mamayı ve olası temas ettiği maddeleri yazmak faydalıdır. Kedinin aşı ve parazit geçmişi de hekim için önemlidir. Kısa ve net bilgi vermek teşhisi hızlandırır. ‘Dünden beri üç kez kustu, su içiyor ama mama yemiyor’ gibi bilgiler klinikte çok değerlidir.
Sonuç
Kedilerde kusma bazen tüy yumağı veya hızlı yemekten kaynaklanabilir, bazen de enfeksiyon, parazit, yabancı cisim, zehirlenme veya organ hastalıklarının belirtisi olabilir. Tek bir kusma olayını panikle karşılamak gerekmeyebilir; fakat tekrarlayan kusma, halsizlik, iştahsızlık, kan, ishal, su tutamama ve ağrı gibi belirtiler ciddiye alınmalıdır.
En güvenli yaklaşım kedinin genel halini dikkatle gözlemlemek ve şüpheli durumlarda veteriner hekime danışmaktır. Evde insan ilacı vermek, kusturmaya çalışmak veya internet tarifleri denemek tehlikeli olabilir. Kedinizin davranışını en iyi siz bilirsiniz; normalden farklı ve kötüleşen bir tablo varsa beklemek yerine profesyonel yardım almak gerekir.